Ο αρχαιολογικός χώρος της Πλευρώνας αρχικά είχε κτισθεί σε θέση στα δύο περίπου χλμ βόρεια του Μεσολογγίου, αλλά καταστράφηκε ολοκληρωτικά το 234πΧ από τον Δημήτριο Β΄τον Μακεδόνα. Η πόλη θεωρείται ότι ξαναχτίστηκε σε άλλη ψηλότερη θέση της αρχικής, επόπτευε όλη την Λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου και ήταν οχυρωμένη, με ένα από τα εντυπωσιακότερα δείγματα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής, καθώς σώζεται με τις πύλες, τους πύργους και τις κλίμακες ανόδου. Ανάμεσα στα δημόσια οικοδομήματα της πόλης, ξεχωρίζει το ιδιότυπο μικρό θέατρο της Πλευρώνας, (πρόσφατα αναστηλωμένο) κτισμένο πάνω στο δυτικό τείχος του οχυρωματικού περιβόλου, κοντά στην κεντρική πύλη της οχύρωσης και έχει εξαιρετική θέα προς τη Λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου, ένα μνημείο που χρονολογείται στα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ.
Ο αρχαιολογικός χώρος της Καλυδώνας ήταν μια από τις αρχαιότερες εγκαταστάσεις στη δεξιά όχθη του Εύηνου ποταμού και το μεγαλύτερο θρησκευτικό κέντρο της παράλιας Αιτωλίας. Περιλαμβάνει την οχυρωμένη έκταση με την ακρόπολη και σημαντικά μνημεία της πόλης εκτός των τειχών. Ο επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος περιλαμβάνει κυρίως το Λάφριο ιερό, το θέατρο της πόλης και το ταφικό Ηρώο. Το αρχαίο θέατρο της Καλυδώνας παρουσιάζει τόσο αρχιτεκτονικό όσο και ιστορικό ενδιαφέρον. Βρίσκεται στις νοτιοανατολικές υπώρειες του λόφου του Λαφρίου. Είναι ένα μνημείο με ιδιότυπο, κοίλο σχήμα, τετράπλευρης κάτοψης, χωρίς διάζωμα και παραλληλόγραμμη ορχήστρα, χωρίς περιμετρικό οχετό. Η κύρια χρήση του θεάτρου προσδιορίζεται από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως το τέλος της πρώιμης ελληνιστικής περιόδου, ενώ συνεχίστηκε και στα ρωμαϊκά χρόνια.
Ο αρχαιολογικός χώρος των Οινιαδών εκτείνεται στο λόφο Τρίκαρδος, στο δέλτα του Αχελώου ποταμού. Η πόλη των Οινιαδών ήταν μια από τις σημαντικότερες και στρατηγικότερες πόλεις των Ακαρνανών και η οχύρωσή της αποτελεί ένα από τα πρωιμότερα και ωραιότερα δείγματα ακαρνανικών οχυρώσεων. Στο εσωτερικό της οχύρωσης δεσπόζει το αρχαίο θέατρο των Οινιαδών, μνημείο εν μέρει κτιστό και εν μέρει λαξευμένο στο βράχο. Είχε κατασκευαστεί σε δύο φάσεις, η πρώτη περί τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. και η δεύτερη στο α΄ μισό του 3ου αιώνα κατά τις οποίες έγιναν κυρίως τροποποιήσεις του σκηνικού οικοδομήματος. Το μνημείο έχει κυκλική ορχήστρα διαμέτρου περίπου 16 μ. και φέρει περιμετρικό οχετό. Το θέατρο Οινιαδών έχει πρόσφατα αναστηλωθεί.
Το «Ξενοκράτειο», το νέο αρχαιολογικό μουσείο του Υπουργείου Πολιτισμού, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής και συνδέεται στενά με τη ζωή και τις μνήμες της σύγχρονης πόλης. Το μουσείο λειτουργεί όχι μόνο ως εκθεσιακός χώρος, αλλά και ως ένα ιστορικό κτίριο που αποτελεί ένα ζωντανό σημείο αναφοράς στη ζωή της σύγχρονης πόλης, κατέχοντας εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό ρόλο. Οι αρχαιολογικές του συλλογές περιλαμβάνουν περισσότερα από 1.200 αντικείμενα από όλη την Αιτωλοακαρνανία, ευρήματα παλαιών, αλλά κυρίως πρόσφατων ανασκαφών. Τα εκθέματα καλύπτουν το χρονολογικό φάσμα από τους προϊστορικούς έως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους και πλαισιώνονται από digital εφαρμογές.
Το Μουσείο Τρικούπη, αποτελεί μοναδικής ιστορικής σημασίας διώροφο αρχοντικό κτίριο χτισμένο την δεκαετία του 1850, όπου έζησαν μεταξύ των άλλων δύο πρωθυπουργοί της χώρας, ο Σπυρίδων Τρικούπης και ο γιος του Χαρίλαος Τρικούπης. Στον χώρο αναπτύσσονται πτυχές του πολύπλευρου έργου τους με ψηφιακά αντίγραφα εγγράφων, φωτογραφιών, χαρακτικών που προέρχονται κυρίως από τις συλλογές της Βιβλιοθήκης της Βουλής και ιδιαίτερα από τη δωρεά της Rita Frei-Τρικούπη. Στον πρώτο όροφο διαμορφώθηκαν οι χώροι μιας αστικής οικίας του 19ου αι. όπως γραφεία, χώροι υποδοχής, τραπεζαρία, υπνοδωμάτια, διακοσμημένα με προσωπογραφίες, έπιπλα και αντικείμενα της ευρύτερης οικογένειας Τρικούπη.
Το Μουσείο Ιστορίας και Τέχνης αποτελεί μια συλλογή ιστορικών αντικειμένων και τέχνης της Επαναστάσεως του 1821, περιλαμβάνοντας πίνακες αυθεντικούς και αντίγραφα από σκηνές της Εξόδου του Μεσολογγίου, προσωπογραφίες φιλελλήνων και Ελλήνων οπλαρχηγών, γκραβούρες αυθεντικές του 1837 του Άγγλου Friedel, όπλα του 1826, νομίσματα και μετάλλια, γύψινες προτομές από τους πέντε Μεσολογγίτες Πρωθυπουργούς. Στο Μουσείο εκτίθενται αντικείμενα και χειρόγραφα του Λόρδου Βύρωνα, πλαισιωμένα με εικόνες από τα δύο του ταξίδια στην Ελλάδα και το πρόπλασμα από το μαρμάρινο άγαλμά του, που βρίσκεται στο Cambridge.
Το Κέντρο Λόγου και Τέχνης «ΔΙΕΞΟΔΟΣ» βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Ιερής Πόλης του Μεσολογγίου, στον κεντρικό πεζόδρομο, σε ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα προεπαναστατικά κτίρια. Πρόκειται για το πατρογονικό σπίτι του Αρχηγού της Φρουράς της Εξόδου, Αθανασίου Ραζή-Κότσικα, ένα διώροφο κτίσμα του 18ου αιώνα, συνολικής επιφάνειας 400 τ.μ. που ανακαινίστηκε το 1999.
Το Κέντρο Λόγου και Τέχνης «ΔΙΕΞΟΔΟΣ» λειτουργεί ως ιστορικό μουσείο ενώ παράλληλα στους χώρους του πραγματοποιούνται πολλές εκδηλώσεις όπως διαλέξεις, εκθέσεις, μουσικές εκδηλώσεις, σεμινάρια, παρουσιάσεις βιβλίων, λογοτεχνικές και φιλολογικές συγκεντρώσεις κλπ. Διαθέτει μεγάλη συλλογή ιστορικού και πολιτιστικού περιεχομένου, όπως ιστορικά και εκκλησιαστικά κειμήλια, χειρόγραφα σημαντικών προσωπικοτήτων, αρχαία αντικείμενα, έργα τέχνης, σπάνιες εκδόσεις, μεταλλοτεχνήματα και παραδοσιακές ενδυμασίες.
Το Μουσείο Άλατος είναι το πρώτο στο είδος του στην χώρα και βρίσκεται στην καρδιά της Αλυκής Τουρλίδας, πάνω στην ακτογραμμή του Ιονίου Πελάγους και φιλοξενεί στους χώρους του πολύχρωμους κρυστάλλους αλατιού από όλο τον κόσμο. Παρουσιάζονται 14.000 εντυπωσιακές χρήσεις του αλατιού στην καθημερινότητά μας καθώς και η συλλογή 1.500 αλατιέρων από το 1800 έως σήμερα. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 2024 απέσπασε το βραβείο “Μουσείο της Χρονιάς” από το European Museum Forum.
Η Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης Χρήστου & Σοφίας Μοσχανδρέου, εδώ και μία εικοσαετία, επιχειρεί να αναδείξει και να επικοινωνήσει στο ευρύ κοινό τη σύγχρονη ελληνική εικαστική δημιουργία. Η εκθεσιακή και εκπαιδευτική δράση της, η σταθερή συνεργασία με άλλους πολιτιστικούς φορείς της περιφέρειας, η σπάνια και αξιόλογη εκδοτική της δραστηριότητα, οι πολυποίκιλες πολιτιστικές εκδηλώσεις και ο εκθεσιακός της χώρος αποτελούν μερικά από τα στοιχεία που έχουν καταστήσει την Πινακοθήκη ένα αξιόλογο πρότυπο εξωστρεφούς πολιτιστικής διαχείρισης και εξέχον παράδειγμα προβολής της σύγχρονης ελληνικής τέχνης.
Στο Αιτωλικό του Δήμου Ι.Π. Μεσολογγίου, βρίσκεται το Μουσείο της γνωστής Ελληνίδας χαράκτριας Βάσως Κατράκη, όπου παρουσιάζεται η μόνιμη συλλογή χαρακτικών έργων της από όλη την καλλιτεχνική διαδρομή της, χαρακτικά σε ξύλο αλλά και σε πέτρα (ψαμμίτη). Επίσης στον ίδιο χώρο φιλοξενούνται το σύνολο του εργαστηρίου της και οι μήτρες των χαρακτικών της έργων, καθώς και τα προσχέδια της.
Το Μουσείο Αλιείας Αιτωλικού είναι ένας υπέροχος χώρος για να ανακαλύψει κανείς την ιστορία της αλιείας στην περιοχή, των παραδοσιακών μεθόδων αλίευσης και να θαυμάσει τα εκθέματα και την ποικιλία φωτογραφικού υλικού του βυθού του Αιτωλικού.
Το συγκεκριμένο σημείο αποτελεί έναν από τους πέντε σταθμούς της διαδρομής Δημιουργικού Τουρισμού του σχεδίου διακρατικής συνεργασίας «Enhancement of European Rural Development Capabilities – ENERDECA II», του Προγράμματος “Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας 2014 -2020” (ΠΑΑ), Μέτρο 19, Υπομέτρο 19.3 – Διατοπική και Διακρατική Συνεργασία.
